Eeee ekibi olarak “Domates karaciğeri yorar mı” hakkındaki bu içeriğin sizler için değerli olduğunu umuyoruz. Görüşmek üzere!
Domates karaciğeri yorar mı?
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşındayım. Günümün yarısı “sağlıklı besleniyorum” diye kendimi kandırmakla, diğer yarısı da gece 2’de tost yaparken “ben aslında düzenli biriyim” demekle geçiyor. Son zamanlarda çevremde garip bir tartışma başladı: Domates karaciğeri yorar mı?
Bunu ilk duyduğumda kahvemi yere bırakmadım ama içimde bir şeyler devrildi. Çünkü domates dediğin şey; sabah kahvaltısında var, salatada var, makarnada var, hatta İzmir usulü bir “her şeye domates koyma özgürlüğü” bile var.
Ama bir anda biri çıkıp diyor ki:
— “Domates karaciğeri yoruyor.”
İç sesim hemen devreye giriyor:
“Tamam da kardeşim… ben zaten hayatı zor taşıyorum, domates ne yaptı sana?”
Domates karaciğeri yorar mı? sorusunun sokak versiyonu
Geçen gün Kordon’da oturuyoruz. Arkadaşlardan biri, cips yerken bir anda ciddi bir yüz ifadesi takındı:
— “Biliyor musunuz, domates karaciğeri yoruyormuş.”
Masada bir sessizlik oldu. O an sanki biri değil de hava durdu. Sonra ben refleks olarak:
— “Abi benim karaciğer zaten hafta sonları mesai yapıyor, domatesle mi kavga edeceğiz şimdi?” dedim.
Herkes güldü ama kimse emin değil.
İzmir’de böyle konular hızlı yayılır. Bir gün domates konuşulur, ertesi gün limonun “detoks ajanı mı yoksa gizli ajan mı” olduğu tartışılır.
Ama işin komiği şu: Domates masum. Hep masumdu.
Bir domatesin hayat hikâyesi
Düşünüyorum da… domates olsam baya zor bir hayatım olurdu.
Sabah:
— “Kahvaltıda beni kesip üstüne tuz atacaklar.”
Öğlen:
— “Salataya gireceğim, kimse beni tek başıma yemiyor.”
Akşam:
— “Makarnanın üstüne rendelenip kimliğim tamamen yok edilecek.”
Ve bir de üstüne:
— “Karaciğeri yoruyorsun” suçlaması.
İç ses:
“Ben mi? Ben sadece kırmızı bir sebzeyim ya…”
Domates karaciğeri yorar mı? sorusu bu yüzden bana biraz absürt geliyor. Çünkü hayatımda karaciğeri domatesten çok daha fazla yoran şeyler var: uykusuzluk, stres, 3 saat telefona bakıp hiçbir şey yapmamak…
İzmir mutfağı ve domatesin kutsal rolü
İzmir’de domates sadece sebze değil, bir yaşam tarzı. Menemen tartışması bile ulusal mesele gibi konuşulur.
Bir gün evde arkadaşla menemen yapıyoruz. Diyalog şöyle:
— “Soğan koyuyor muyuz?”
— “Koymayız, İzmir usulü.”
— “Peki domates?”
— “Domates olmazsa zaten biz ne yiyoruz?”
İşte tam burada konu dönüp dolaşıp yine aynı soruya geliyor:
Domates karaciğeri yorar mı?
Eğer yorsa, İzmir’in yarısı şu an risk altında demektir. Çünkü burada domates, oksijen gibi bir şey.
Menemen krizi ve karaciğer tartışması
Bir arkadaşım var, aşırı sağlık odaklı. Her şeyin alt metnini okuyor. Menemen yaparken bile:
— “Ya domatesin asidik yapısı karaciğeri etkiler mi?”
Ben:
— “Abi ben daha yumurtayı kırmayı beceremedim, karaciğeri düşünmeyelim.”
Ama o ısrarcı:
— “Ciddi soruyorum.”
Ben de içimden:
“Ciddi olan şey hayat, yumurta zaten kırılıyor.”
İç sesle domates tartışması
Bazen kendi kendime düşünüyorum. Gerçekten sessiz bir diyalog oluyor beynimde:
Ben: “Domates sağlıklı bir şeydir herhalde.”
İç ses: “Ama asidik ya…”
Ben: “Abi çay da acı, onu da mı bırakıyoruz?”
İç ses: “Mantıklı…”
Sonra konu kapanıyor ama soru kalıyor:
Domates karaciğeri yorar mı?
Bence asıl yoran şey, bu sorunun kendisi.
Günlük hayat ve abartılı sağlık korkuları
İzmir’de 25 yaşında biri olarak şunu net söyleyebilirim: Sağlık korkusu artık sosyal bir etkinlik gibi.
Arkadaş grubunda biri mutlaka şunu yapar:
— “Ben gluten bıraktım.”
Diğeri:
— “Ben şeker detoksundayım.”
Ben:
— “Ben dün gece 3 tost yedim, hâlâ hayattayım.”
Ama domates konusu başka bir seviye.
Çünkü domates “masum görünen ama suçlanan arkadaş” gibi. Kimse ondan tam emin değil.
Karaciğer meselesini fazla ciddiye almak
Bir noktada şunu fark ettim: Biz organlarımızı sanki ayrı şirketler gibi düşünüyoruz.
Karaciğer:
“Abi ben yoruldum.”
Biz:
“Ne yaptık ki?”
Karaciğer:
“Domates geldi, stres geldi, gece 4’e kadar telefon geldi…”
Biz:
“Domatesi çıkaralım, sorun çözülür.”
Gerçek hayatta işler biraz daha karmaşık tabii. Ama Domates karaciğeri yorar mı? sorusu sanki tüm sorumluluğu domatese yüklemek gibi geliyor.
İzmir geceleri ve sağlıklı düşünme çabası
Gece 1.30. İzmir’de rüzgâr var. Balkon kapısı açık. Ben yine telefon elimde, Google’da saçma bir şey arıyorum:
“Domates karaciğeri yorar mı?”
Bir an duruyorum.
Kendime diyorum ki:
“Sen 25 yaşındasın, hayatın en büyük problemi domates mi?”
Sonra mutfağa gidiyorum. Bir domates alıyorum. Elimde çeviriyorum.
— “Sen mi yorar karaciğeri?”
Domates sessiz.
Haklı.
Domatesle yüzleşme sahnesi
Bazen dramatize ediyorum tabii.
Domatesi keserken:
Ben: “Bak, sana haksızlık yapılıyor.”
Domates: “…”
Ben: “Sen aslında sadece salata yapmak istiyorsun.”
Domates: “…”
Ben: “İnsanlar seni suçluyor.”
Domates hâlâ kırmızı ve sakin.
O an fark ediyorum: Belki de doğanın en stressiz varlığı domates.
Arkadaş ortamında domates teorileri
Bir başka gün sahilde oturuyoruz. Konu yine aynı yere geliyor.
— “Domates karaciğeri yorar mı?”
— “Bence yormaz ama fazla yenirse asidik olabilir.”
— “Abi her şey fazla yenirse sorun zaten.”
Ben araya giriyorum:
— “Benim karaciğer zaten hafta içi mesai yapıyor, hafta sonu domatesle uğraşmasın.”
Gülüşmeler oluyor.
Ama içimde küçük bir düşünce:
“Biz gerçekten neyi fazla ciddiye alıyoruz?”
Gündelik hayatın gerçek yorgunları
Eğer dürüst olacaksak, karaciğeri yoran şey domates değil.
Uykusuzluk
Stres
Düzensiz beslenme
“Bir bölüm daha izleyeyim” deyip sabahı görmek
Telefon ekranına 5 saat bakmak
Ama biz ne yapıyoruz?
Domatesi tartışıyoruz.
Son bir İzmir akşamı düşüncesi
Bir akşam sahilde tek başıma oturuyorum. Rüzgâr hafif. Deniz karanlık ama sakin.
Kafamda aynı soru dönüyor:
Domates karaciğeri yorar mı?
Sonra gülüyorum.
Çünkü hayat bazen çok ciddi, bazen de inanılmaz basit.
Elimde bir sandviç var. İçinde domates var.
Bir ısırık alıyorum.
Ve diyorum ki:
“Eğer bu beni yoruyorsa, sorun domates değil hayatın kendisi.”
Domates hâlâ orada. Sessiz, kırmızı, suçsuz.
Ve belki de en doğru cevap şu:
Domates karaciğeri yorar mı?
Hayır… ama biz bazen her şeyi fazla düşünerek kendimizi yoruyoruz.